Het Krokodillengat - Saskia Wieringa
'“Onze naam kan alleen gefluisterd worden..." Spanning, verzet en een Indonesië zoals weinigen dat kennen. Lezen!'
(Anja Meulenbelt)
"Een meeslepende politieke thriller. Wieringa deed als universitair docent en onderzoeker grondig onderzoek naar de genocide in Indonesië en heeft daar een geweldige roman van gemaakt."
"Het verhaal is vlot geschreven en de historische gebeurtenissen zijn zo gruwelijk en onvoorstelbaar dat je het boek in één adem uitleest."
Recensie www.lesbischlezen.nl, maart 2009
Wat er niet gebeurde en waarom het wel gezegd werd
In 1965 dansten de vrouwen van de communistische partij in Indonesië niet om de even daarvoor gecastreerde lijken van zes generaals. Ze stonden niet met blote borsten, naakt te zingen rondom bloederige resten. Toch is dat verhaal de aanleiding voor genocide van miljoenen Indonesiërs deze eeuw.
Het Krokodillengat van Saskia Wieringa is een meeslepende politieke thriller. Het verhaal is op feiten gebaseerd en zo een toegankelijke manier om meer te weten te komen over “de gebeurtenissen van 1965” - zoals de massamoord nog steeds wordt genoemd. Wieringa deed als universitair docent en onderzoeker grondig onderzoek naar de genocide in Indonesië en heeft daar een geweldige roman van gemaakt.
In Het Krokodillengat gaat de jonge journaliste Tommy naar Indonesië om het verhaal over wat er daadwerkelijk gebeurd is op te kunnen schrijven. Ze bezoekt vele kopstukken uit deze geschiedenis en legt zo een indrukwekkend, afschuwelijk verhaal bloot. Geleidelijk krijgt deze lezer een beeld van een geschiedenis die alleen werkelijkheid kon worden door het aanwijzen van zondebokken.
Tommy belandt na enige tijd in een obscure gevangenis van waaruit zij haar eigen verhaal en het afschrikwekkende verhaal van een natie blootlegt. Wieringa heeft van Tommy een interessante protagonist gemaakt. Een vrouw met diepgang die, net als alle andere Indonesiërs, is getekend door het verleden. In een kille, donkere cel denkt ze terug aan alle factoren die ertoe hebben geleid dat ze nu gevangen is genomen. De intense verhalen van de mensen die betrokken waren of werden, afgewisseld door het leven en de liefdes van Tommy.
Dit boek moet je lezen. Het is goed geschreven, mooi gecomponeerd, heftig, interessant en leerzaam. Dít is een verhaal dat verteld moest worden en nu is het jouw taak om het te lezen.
Door: Sanne Bloem
Recensie Pelita nieuws, april 2008
De pakkend geschreven politieke thriller Het Krokodillengat speelt zich af in het Indonesië van de jaren tachtig. De hoofdpersoon, de lesbische journaliste Tommy uit Nederland, neemt ons mee in haar persoonlijke bevindingen, vanuit de donkere gevangeniscel waar zij terecht is gekomen nadat zij een onderzoek was gestart onder overlevenden van de genocide van 1965. Een van hen, Tante Sri, is een vrouw uit de vrouwenbeweging die, net als vele andere vrouwen, jarenlang gevangen was gehouden vanwege vermeende betrokkenheid bij de moord op zes generaals bij het Krokodillengat; het startsein voor het uitmoorden van meer dan een miljoen Indonesiërs. Tante Sri had Tommy gevraagd nu eindelijk wereldkundig te maken wat er werkelijk gebeurd was. Tommy gaat op onderzoek uit en ontdekt hoe een campagne van seksuele laster gebruikt werd om de bevolking op te hitsen tot moordpartijen. Deze bemoeienis heeft voor Tommy verstrekkende gevolgen. In Het Krokodillengat komt het mooie en het gruwelijke van Indonesië naar voren. Het mooie zit 'm in de poëtische levenslessen die de hoofdpersoon Tommy krijgt voorgehouden door Tante Sri, maar vooral ook door Galeng en haar gamelanleraar Pak Tjipto. Het gruwelijke wordt grondig en schokkend belicht in de trieste verhalen van de vrouwen die levend maar niet ongeschonden uit de hel van de 'coup van de generaals' in 1965 zijn gekomen. Deze roman is gebaseerd op Saskia Wieringa's eigen onderzoek naar het verhaal achter de Indonesische genocide. Vanwege dit onderzoek was zij jarenlang persona non grata in Indonesië.
Recensie Ravage digitaal, maart 2008
Vijf jaar na Saskia Wieringa's studie Sexual Politics in Indonesia verschijnt Het Krokodillengat, een 'onthutsende politieke triller' volgens de covertekst, over hetzelfde onderwerp. Waarom werkt een wetenschapster haar onderzoek uit tot een roman?
Lees de volledige recensie op:
http://www.ravagedigitaal.org
Door: Wendela de Vries
Recensie Lover, maart 2008
INDONESISCH COMPLOT
'Een reis, drie boeken...' , zei Saskia Wieringa tijdens de presentatie van haar boek Het Krokodillengat. De roman is namelijk gebaseerd op onderzoek dat Wieringa begin jaren taèhtig deed naar de communistische vrouwenorganisatie Gerwani. Dit onderzoek, dat haar tot 1998 persona non grata in Indonesië maakte, leverde ook twee non-fictieboeken op. Een mooie oogst, maar wat een gruwelijk verhaal wordt hier verteld.
De Nederlandse lesbische journaliste Tommy zit in een gevangeniscel in Jakarta. Hoe zij daar terechtgekomen is, wordt in een reeks van flashbacks onthuld. Tommy is haar opvoeding door een strenggelovige opa in de strijd tegen het Kwaad en een onbeantwoorde liefde ontvlucht door naar Indonesiëte te vertrekken. Via vrienden komt ze in contact met vrouwen die vanwege hun vermeende betrokkenheid bij de moord op zes generaals in 1965 jarenlang in de gevangenis hebben gezeten. 'Schipbreukelingen van de geschiedenis', noemt Tommy's vriend Galeng hen.
De moord op de generaals was het startsein voor een klopjacht op communisten waarbij meer dan een miljoen mensen werden vermoord en Soeharto de macht overnam van Soekarno. Maar waarom kreeg de communistische vrouwenorganisatie daarvan de schuld? Een van de vrouwen vraagt Tommy de ware toedracht te onderzoeken en wereldkundig te maken. Uit archiefonderzoek en gesprekken komt een beeld te voorschijn van een ongelooflijk complot gebaseerd op seksuele beeldvorming, mogelijk gemaakt door de Indonesische cultuur.
Tommy waant zich veilig als Nederlandse, maar wordt verraden. Door wie? Door de kolonel van het legerarchief de verkoopster in een kledingboetiek, de verleidelijke maar onbereikbare Laras?
De personages blijven wat vlak, er wordt meer verteld dan invoelbaar gemaakt en soms is de toon onnodig pamflettistisch. Maar het verhaal is vlot geschreven en de historische gebeurtenissen zijn zo gruwelijk en onvoorstelbaar dat je het boek in één adem uitleest.
Door: Evelien Rijsbosch
Recensie ZIZO, januari/februari 2008
De jonge journaliste Tommy, op de vlucht voor ongelukkige vrouwenliefdes, belandt in de Indonesische hoofdstad Jakarta. Daar raakt ze in de ban van de mooie officiersvrouw Laras, maar ook van de oude 'Tante Sri', overlevende van de staatsgreep van generaal Souharto in 1965. Samen met tientallen andere leden van de communistische vrouwenbeweging zat zij jarenlang vast in de kerkers van de dictator, vanwege haar vermeende betrokkenheid bij de onopgehelderde moord op zes generaals op een militair domein, bij het 'Krokodillengat'. Dat was het startsein voor een genocide die meer dan een miljoen Indonesiërs het leven kostte.
Tommy ontdekt hoe diverse politieke en religieuze strekkingen in een pervers verbond de verantwoordelijkheid voor deze gruwel in de schoenen van enkele vrouwen schoven. Omdat zij buiten hun traditionele rol traden, stonden zij symbool voor de 'ontsporing' van de Indonesische samenleving. 'Verdelging' was de enige oplossing, zoals één van de aanstokers aan Tommy vertelt, want “de weg naar de hel ligt tussen de benen van de vrouwen". De geviseerde vrouwen ondervonden dat aan den lijve; weinig van het leed dat hen werd aangedaan, blijft de lezer bespaard. Zelfs de 'witte' Tommy ontsnapt niet aan de klauwen van Souharto's spionnen, die haar dicht op de huid zitten.
Het verhaal is verzonnen, maar gebaseerd op feiten en onderzoek. En zoals gewoonlijk is de realiteit harder en onwaarschijnlijker dan wat een mens kan verzinnen. Soms gaat het verhaal verloren in de analyse, maar dit kippenvelboek grijpt steeds weer je aandacht.
Auteur Saskia Wieringa is dan ook niet de eerste de beste. Met haar onderzoek naar holebirelaties in Azië en de sexual politics van Indonesië verwierf ze wereldfaam. Inmiddels is zij directeur van het Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV) in Amsterdam en getrouwd met een Indonesische vrouw.
Door: Lut Verstappen
Recensie Opzij, januari 2008
Op 30 september 1965 vond op een luchtmachtbasis in Indonesië een staatsgreep plaats. Generaal Soeharto wist de muiterij van een kleine groep communisten de kop in te drukken en greep vervolgens zelf de macht. Na de coup werden talloze 'communisten' uit de weg geruimd. Er vielen meer dan een miljoen doden en honderdduizenden werden gevangengenomen. Saskia Wieringa, directeur van het Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging CIIAV), deed onderzoek naar de staatsgreep en schreef er een politieke thriller over. In Het krokodillengat wordt vooral belicht hoeveel onschuldige vrouwen de dupe werden van de zuiveringsacties. De lesbische journaliste Tommy buigt zich in 1983 met gevaar voor eigen leven over het onderwerp, en de gevolgen blijven niet uit. Wieringa komt met schokkende politieke feiten, maar als thriller is het wijdlopige boek helaas minder geslaagd.
*** (= goed)
Door: Vivian de Gier
Recensie Zijaanzij, nr. 2, 2008
De Nederlandse, lesbische journaliste Tommy is in 1983 in de gevangenis beland omdat ze onderzoek doet naar de vrouwenbeweging ten tijde van de machtsovername door generaal Soeharto, in 1965. In dat jaar werd een aantal generaals omgebracht op een plek met de naam 'Krokodillengat' waar een trainingskamp voor vrouwen gevestigd was. Dit was het begin van een moordpartij door het leger van Soeharto waarbij een miljoen mensen omgekomen zijn. Tommy ontdekt dat de legerleiding direct na dit incident een lastercampagne begon tegen de vrouwen van de communistische vrouwenbeweging. Ze werden afgeschilderd als bloeddorstige en seksueel geperverteerde moordenaressen, die de generaals zouden hebben gecastreerd en vermoord. Duizenden vrouwen zijn slachtoffer geworden van deze laster, die tot ver in de jaren '80 stelselmatig bij het volk werd ingepeperd. Eerst door het verspreiden van gedetailleerde verzonnen berichten in de staatskranten en later door gemanipuleerd filmmateriaal dat jaarlijks verplicht op scholen getoond moest worden.
Dit verhaal is schokkend, en waarschijnlijk bij weinig Nederlanders bekend. Het is de verdienste van Saskia Wieringa dat ze hiernaar jarenlang onderzoek naar heeft gedaan - waardoor ze zelf persona non grata in Indonesië werd - en dat ze de vermoorde en gemartelde vrouwen een stem gegeven heeft, eerst door de publicatie van een wetenschappelijke verhandeling in 2002, en nu in de vorm van een roman. Bij uitgeverij La Vita verscheen onlangs haar roman Het Krokodillengat. Saskia Wieringa is directeur van het Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging (lIAV) en bijzonder hoogleraar Gender and Women's Same Sex Relationships aan de Universiteit van Amsterdam.
Aan de gekozen vorm, die van een roman, kleven wel bezwaren: de personages komen ondanks de vele sfeertekeningen en levensverhalen niet goed tot leven, omdat ze worden opgevoerd als sprekers die stuk voor stuk lang aan het woord zijn, om zo de hele geschiedenis uit de doeken te doen. Er moet dan ook nogal wat uitgelegd worden, over Soekarno, Soeharto, de communisten en het leger, het koloniale verleden en de vrouwenbeweging. De paar verhalen over Tommy's ongelukkige liefdesrelaties voegen niet veel toe en lijken nogal geforceerd in het verhaal gestopt. Daarbij heeft Wieringa ook nog het oorlogsverleden van Tommy's strenggereformeerde opa in het verhaal verwerkt, wat er nog meer toe bijdraagt dat het verhaal vaart verliest en soms langdradig is. De vraag rijst waarom Wieringa voor de romanvorm gekozen heeft. Wellicht was het op zichzelf opzienbarende en schokkende verhaal beter overgekomen als ze gekozen had voor een toegankelijk geschreven non-fictieboek.
Door: Anneke van Wolfswinkel
Over Saskia Wieringa
Lees de beschrijving
